Informacje o obiekcie

Na fot. Kościół św. Jana Chrzciciela w Starej Zagości

Sandomierz, Zespół klasztorny dominikanów

  

Zespół klasztorny dominikanów złożony z kościoła pw. św. Jakuba i klasztoru usytuowanego po jego południowej stronie, z którego do naszych czasów zachowało się tylko, przylegające do prezbiterium skrzydło wschodnie. Budowę kompleksu rozpoczęto ok. roku 1226 od korpusu nawowego, który ukończono przed rokiem 1241.

Opis obiektu

Zespół klasztorny dominikanów złożony z kościoła pw. św. Jakuba i klasztoru usytuowanego po jego południowej stronie, z którego do naszych czasów zachowało się tylko, przylegające do prezbiterium skrzydło wschodnie. Budowę kompleksu rozpoczęto ok. roku 1226 od korpusu nawowego, który ukończono przed rokiem 1241.

Układ przestrzenny kościoła i jego bryła zachowały się w formie niezmienionej, istotne zmiany dotknęły natomiast zabudowania klasztorne.

Kościół zbudowany został na miejscu wcześniejszej budowli, w układzie trójnawowej bazyliki pięcioprzęsłowej z prosto zamkniętym prezbiterium z cegły w układzie wendyjskim, uzupełnionej zarówno ceramicznym jak i wykonanym z piaskowca detalem architektonicznym.

Zwraca uwagę różnica między prezbiterium a konstrukcją nawową bogato dekorowaną ceramiką. Stąd przyjmuje się że prezbiterium powstało później a do czasu ukończenia korpusu nawowego funkcje sakralne pełnił pierwotny kościół parafialny. Relikty tego kościoła odkryte w roku 1990 można zobaczyć w jednej z krypt pod nawą północną. Była to świątynia kamienna, jednonawowa, a jej pozostałościami są także głowa lwa portalowego i płyta nagrobna z rytem miecza wmurowana w podstawę filaru przy kaplicy św. Jacka i uwidoczniona pod szybą. Do północno zachodniego narożnika nawy przylega dzwonnica z ok. 1260 roku pełniąca jednocześnie rolę baszty, z polskim układem cegieł.

Zachowane wschodnie skrzydło klasztoru jest murowane z cegły w układzie wendyjskim, piętrowe i podpiwniczone, pierwotnie bez krużganka. Powstało przed połową XIII wieku i jest współczesne korpusowi nawowemu. Zawiera zakrystię, kapitularz na rzucie kwadratu, za którym znajduje się jednouskokowy portal zamknięty półkoliście i prowadzący na schody do dormtorium.

Kolejnym pomieszczeniem jest znajdujący się w ruinie refektarz, kryjący romańskie piwnice z czteropolowym sklepieniem krzyżowym na gurtach, wspartym na jednym filarze o kwadratowym przekroju. Od strony wschodniej zabudowań widoczne jest oryginalne okno kapitularza.

Nieistniejące skrzydło południowe powstało jeszcze w XIII wieku, skrzydło zachodnie było późniejsze, zbudowano je w II połowie XIV wieku.

W kościele św. Jakuba po raz pierwszy na tak dużą skalę zastosowano cegłę kształtową, cegłę glazurowaną oraz terakotowe kształtki reliefowe. Większość dekoracji ceramicznej znajduje się na elewacji północnej.

Połączenie prezbiterium klasztoru z kościołem zapewniały dwa wejścia. Pierwsze z krużganka przez wtórnie osadzony uskokowy portal z kolumienkami, drugie z zakrystii z trójkątnym zamknięciem, posiadającym na swoim podniebieniu fragmenty oryginalnej polichromii ornamentalnej.

Najciekawszym elementem architektonicznym kościoła jest jednak, stanowiący symbol Sandomierza dwudzielny portal północny, dekorowany glazurowaną cegłą o ornamentach roślinnych, geometrycznych i plecionkowych. Wykonany z formowanej cegły, zamknięty u góry półkolistą, bogato profilowaną archiwoltą. Na portalu widoczna jest bogata dekoracja romańska złożona z rozetek, plecionki z przenikających się kół, zawierająca elementy roślinne, zoomorficzne, oraz tajemnicze główki. W lewym ościeżu główka kobiety w koronie - przedstawienie księżnej Adelajdy lub księcia Leszka Białego, druga główka po stronie przeciwnej z charakterystyczną grzywką to przedstawienie Iwona Odrowąża lub św. Jakuba.

Kościół pierwotnie kryty był stropem, w XVII wieku został przesklepiony, z tego okresu pochodzi też sklepienie prezbiterium. Spowodowało to obmurowania celem wzmocnienia filarów i arkad międzynawowych, na zewnątrz ściany naw bocznych oszkarpowano.

Na początku XX wieku przeprowadzono niezwykle udaną reromanizację obiektu przywracając strop drewniany w nawach i pierwotne wysokości arkad międzynawowych gdzie południowe są wyższe od północnych, likwidując oszkarpowanie, a portalowi północnemu przywrócono pierwotny wygląd. Odsłonięto piscinę w prezbiterium, wymieniono terakotowe obramienia otworów okiennych, przez co kościół wygląda teraz nieco neoromańsko.

Pierwotny jest północny fryz arkadowy prezbiterium, zachowały się też wszystkie rozglifione i pięknie wykończone glazurą okienka, zarówno w nawie głównej, jak i w nawach bocznych.

Klasztor leży na wzniesieniu, które nazywane jest Wzgórzem Świętojakubowym lub Wzgórzem Staromiejskim. Rozpościera z niego widok na rzekę, zamek i dachy kamieniczek na rynku. Pierwotnie to tutaj skupiało się życie miasta.



Informacje praktyczne

N: 50.6769259
E: 21.7442560

Staromiejska 3
27-600 Sandomierz

świętokrzyskie
sandomierski

galerii: 1, na stronach: 1



    Usytuowanie obiektu

    Pozostaw komentarz

    Kod antyspamowy
    aaa

    Komentarze

    komentarzy: 0, na stronach: 0



      Reklama


      client
      client
      client